Strona główna » Wiadomości » Aktualności » Mediacja w zmienionym kpk: gwarancja poufności

Mediacja w zmienionym kpk: gwarancja poufności

Komisja Kodyfikacyjna działająca przy ministrze sprawiedliwości, pod kierunkiem prof. Piotra Hofmańskiego, sędziego SN stwierdziła, że  przepisy regulujące postępowanie mediacyjne wymagają kilku istotnych zmian i uzupełnień.

articleImage: Mediacja w zmienionym kpk: gwarancja poufności fot. Thinkstock

W dokumentach międzynarodowych dotyczących zwłaszcza standardów prowadzenia mediacji, w szczególności w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy Nr R(99)19 wyraźnie stwierdzono, że skierowanie sprawy do mediacji, informowanie o jej istocie, celu i zasadach jak również ocena jej wyniku, powinny należeć do kompetencji organu procesowego. Dlatego też proponuje się zmianę w art. 23a § 1 i § 4 k.p.k. Ma ona na celu podkreślenie konieczności pisemnego informowania stron mediacji przez  organ procesowy o przekazaniu sprawy do postępowania mediacyjnego oraz o jego celach i zasadach, co czyni zadość wspomnianym wyżej standardom. Ponadto służy to stronom, wyjaśniając decyzję sądu i zapobiegając wtórnej wiktymizacji pokrzywdzonego. Projektowany § 4 art. 23 a k.p.k. rozwija kwestię dostarczenia stronom niezbędnej wiedzy o istocie i zasadach postępowania mediacyjnego, na podstawie której mogą one wyrazić świadomą zgodę ma wzięcie udziału w mediacji. Podkreśla się informowanie o możliwości wycofania tej zgody aż do zakończenia postępowania mediacyjnego.

Zgoda na udział w mediacji

W przepisie tym reguluje się ważną kwestię odbierania zgody na udział w mediacji, włączając do tego – obok prokuratora, policji i sądu – mediatora. Dysponując praktyczną znajomością mediacji, którą mediator przekazuje stronom w trakcie indywidualnych spotkań, może stronom dokładniej naświetlić możliwe konsekwencje mediacji oraz odebrać od stron zgodę na udział w mediacji. Przyczyni się to poza tym do sprawności postępowania karnego, dając możliwość odciążenia organów procesowych. Nie bez znaczenia jest także to, że zarówno pokrzywdzony jak i oskarżony, aż do zakończenia postępowania mediacyjnego, mogą cofnąć zgodę na mediację i z niej zrezygnować. Projekt zawiera także gwarancję ochrony pokrzywdzonego. Zakłada bowiem przekazanie informacji o mediacji pokrzywdzonemu dopiero po wyrażeniu zgody na mediację przez oskarżonego, co ma zapobiec jego wtórnej wiktymizacji (zdanie po średniku proj. § 1 art. 23a k.p.k.).

Gwarancja poufności

W projektowanym § 5 art. 23 k.p.k. proponuje się zagwarantowanie zasady poufności mediacji, nakazując ujawnienie w sprawozdaniu tylko wyników mediacji. Projektowany przepis wskazuje także na podstawową kwestię dotyczącą sprawozdania z mediacji, nakazując załączanie do niego ugody, podpisanej przez uczestników i mediatora, o ile została zawarta. Pozostałe wymogi formalne sprawozdania pozostawiono do uregulowaniu w rozporządzeniu wykonawczym, o którym mowa w proj. § 7 art. 23 a k.p.k. Delegacja ustawowa w pierwszej kolejności wskazuje na zasady i sposób prowadzenia mediacji, została uzupełniona o element szkolenia mediatora oraz inne ważne dla prowadzenia mediacji kwestie, takie jak formę i zakres sprawozdania z wyników mediacji. Stosownie do zaleceń zawartych w międzynarodowych dokumentach, w szczególności w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy Nr R(99)19 w sprawie mediacji w sprawach karnych, informacje o przebiegu mediacji nie mogą być udzielone żadnej osobie postronnej oraz organowi procesowemu, który przekazał sprawę na drogę postępowania mediacyjnego lub przed którym toczy się postępowanie karne. Informacje ujawnione w toku procedury mediacji nie mogą być wykorzystane jako materiał dowodowy w postępowaniu karnym. Obowiązujące przepisy prawne w zakresie postępowania mediacyjnego nie gwarantują zachowania poufności w omawianej procedurze. Z tego względu konieczne jest uzupełnienie regulacji prawnych o przepisy gwarantujące poufność. Jedną z takich gwarancji jest dodanie po art. 178 k.p.k. projektowanego art. 178a k.p.k. Postępowanie mediacyjne jest poufne i oświadczenia składane w jej toku nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu karnym, co daje stronom gwarancję, że okoliczności, o których zdecydowały się mówić w trakcie mediacji pozostaną nieujawnione.

Zakaz przesłuchania mediatora

Z tego względu zdecydowano o umieszczeniu zakazu przesłuchania mediatora co do okoliczności, o których dowiedział się w trakcie mediacji właśnie w tym miejscu regulacji ustawowej. Jedynym wyjątkiem od zasady zakazu przesłuchania mediatora będzie możliwość jego przesłuchania w zakresie informacji, jakie uzyskał prowadząc mediację od oskarżonego lub pokrzywdzonego, dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 240 § 1 k.k. Proponowane rozwiązanie jest zgodne z § 30 Rekomendacji Nr R(99)19, który to przepis przewiduje możliwość informowania przez mediatora organów ścigania o okolicznościach dotyczących bardzo poważnych przestępstw, o których dowiedział się prowadząc mediację od uczestników tego postępowania. Rekomendacja nie określa bliżej, co należy rozumieć pod pojęciem „poważne przestępstwo”, zaś polskie prawo karne nie operuje takim zwrotem. Z tego względu projektodawca zdecydował, że w świetle polskiego prawa karnego do kategorii ciężkich przestępstw niewątpliwie należy zaliczyć przygotowanie, usiłowanie lub dokonanie przestępstwa, o którym mowa w art. 240 § 1 k.k.. Przepis ten przewiduje bowiem obowiązek – pod groźbą sankcji karnej – niezwłocznego przekazania organowi powołanemu do ścigania przestępstw wiarygodnej wiadomości o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego, określonego w art. 118, 118a, 120-124, 127, 128, 130, 134, 140, 148, 163, 166, 189, 189a § 1, art. 252 k.k. lub przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Projekt wzmacnia także gwarancję przestrzegania zasady poufności w przypadku sporządzania przez mediatora sprawozdania z mediacji, eliminując z przepisu informację o przebiegu mediacji (proj. art. 23a § 5 k.p.k.).

Osoby wyłączone z mediacji

Projekt wprowadza również zmianę co do kręgu osób wyłączonych z możliwości prowadzenia postępowania mediacyjnego. W odniesieniu do obowiązującego przepisu § 3 art. 23a k.p.k., proponuje się zawężenie wyłączeń do czynnego zawodowo sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego, a także aplikanta do tych zawodów, ławnika sądowego, referendarza sądowego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora, funkcjonariusza policji oraz Służby Więziennej (proj. art. 23a § 3 k.p.k.). Propozycja ta jest odpowiedzią na zgłaszaną w praktyce krytykę wyłączenia innych osób zatrudnionych w sądzie, prokuraturze lub innej instytucji uprawnionej do ścigania przestępstw. Pozostawiono oczywiście wyłączenie osób, co do których w sprawie zachodzą okoliczności określone w art. 40 - 41 k.p.k., poprawiając jedynie obecny  § 3 art. 23a k.p.k., w którym omyłkowo wskazano także na art. 42 k.p.k..

Ranga ustawowa i klauzula wykonalności

Proponuje się także ujęcie w Kodeksie postępowania karnego zasad mediacji – jako oddzielnego przepisu (proj. art. 23a § 6 k.p.k.), podobnie jak przyjęto w regulacjach mediacji cywilnej. Zasady mediacji powinny mieć bowiem rangę ustawową.

W projekcie wprowadza się również możliwość nadawania przez sąd lub referendarza sądowego ugodzie mediacyjnej klauzuli wykonalności (proj. art. 107 § 3 k.p.k.). W świetle obowiązujących przepisów, tylko ugoda zawarta na posiedzeniu pojednawczym jest tytułem egzekucji sądowej po nadaniu jej przez sąd klauzuli wykonalności (obecny art. 494 § 2 k.p.k.). Waloru takiego nie ma więc obecnie ugoda zawarta między stronami przed mediatorem. W praktyce zatwierdzenie ugody mediacyjnej poprzez nadanie jej klauzuli wykonalności sprowadza się do konieczności podjęcia przez sąd dodatkowych czynności, tj. wpisania postanowień ugody mediacyjnej do protokołu posiedzenia i dopiero tak sporządzona ugoda może stać się tytułem wykonawczym. Zgłaszany był przez praktykę także problem braku zrozumienia przez strony konieczności ponownego sporządzania ugody, tym razem przed sądem. Umorzenie zaś postępowania karnego w przypadku nie zagwarantowania pokrzywdzonemu – oskarżycielowi prywatnemu realizacji jego roszczenia, która to realizacja była wynikiem wspólnych ustaleń oskarżonego i oskarżyciela prywatnego na spotkaniu w obecności mediatora, byłoby po pierwsze przedwczesne, z drugiej zaś strony mogłoby spowodować wtórną traumę pokrzywdzonego. Rozbudowanie art. 107 k.p.k., w którym w proponowanym brzmieniu ujęto wszystkie sytuacje, w których dochodzi do nadania klauzuli wykonalności (art. 107 § 1 i 3 k.p.k.), pozwoliło na zaproponowanie nowelizacji art. 494 k.p.k., który w nowym brzmieniu będzie jedynie konstytuował dopuszczalność objęcia ugodą w postępowaniu prywatnoskargowym także roszczeń pozostających w związku z oskarżeniem. Wszystkie kwestie związane z nadawaniem klauzuli wykonalności „przeniesiono” zaś do art. 107 k.p.k., w związku z czym obecny art. 494 § 2 k.p.k. stanie się zbędny. W proj. art. 107 § 4 k.p.k. proponuje się wprowadzenie możliwości odmowy nadania klauzuli wykonalności zawartej przed madiatorem w sytuacji, gdy okazała się on być sprzeczna z prawem, względnie z zasadami współżycia społecznego, albo zmierza do obejścia prawa. Uzasadnione jest to tym, że mediatorem nie musi być osoba obeznana z prawem.

Projekt wprowadza także mediację do postępowania w sprawach o wykroczenia. Umożliwia to stosowanie mediacji także w odniesieniu do wykroczeń (proj. art. 8 k.p.s.w.), co jest odpowiedzią na zgłaszane przez praktyków wymiaru sprawiedliwości postulaty

Zobacz wszystkie materiały pochodzące z:
Skomentowano 0 razy

Inne artykuły o zbliżonej tematyce

Nie znaleziono żadnych artykułów.
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

Aktualności - Mediacje

Najpopularniejsze

Tego samego autora

Polecane lektury